Từ Hán Việt và từ dễ nhầm

Unit cuối cùng không dạy mẫu câu mới mà dọn dẹp những chỗ người Việt hay "trượt" nhất sau 19 unit: âm Hán Việt vừa là lợi thế lớn vừa là bẫy; 二 / 两 cùng nghĩa "hai" mà chia việc rạch ròi; 会 / 能 / 可以 đều dịch là "có thể"; 想 / 觉得 / 认为 đều có thể dịch là "nghĩ"; và 看 / 见 / 看见 / 看到 đều quanh chữ "thấy". Mỗi phần có một bảng đối chiếu để bạn tra nhanh trước khi thi HSK 2–3.

1. Âm Hán Việt: lợi thế và bẫy

Cấu trúc

Cách dùng

• Khoảng 60% từ HSK có âm Hán Việt, nên khi gặp từ mới hãy đọc âm Hán Việt trước: 电话 (điện thoại), 国家 (quốc gia), 文化 (văn hóa) — đoán đúng ngay.
• Nhưng đừng dịch ngược từ âm Hán Việt ra nghĩa: luôn kiểm tra nghĩa thật trong câu, nhất là các từ hai chữ đời thường (小心, 东西, 便宜).
• Nhiều từ tiếng Việt dùng âm Hán Việt khác với tiếng Trung hiện đại: "bác sĩ" là 医生 / 大夫, "thư ký" là 秘书, "xe hơi" là 汽车.

Ví dụ

• 过马路的时候要小心汽车。(Guò mǎlù de shíhou yào xiǎoxīn qìchē.) — Khi qua đường phải cẩn thận ô tô.
• 我去超市买东西。(Wǒ qù chāoshì mǎi dōngxi.) — Tôi đi siêu thị mua đồ.
• 我爸爸是大夫，在医院工作。(Wǒ bàba shì dàifu, zài yīyuàn gōngzuò.) — Bố tôi là bác sĩ, làm việc ở bệnh viện.
• 我们明天坐火车去北京，在火车站见。(Wǒmen míngtiān zuò huǒchē qù Běijīng, zài huǒchēzhàn jiàn.) — Mai chúng ta đi tàu đến Bắc Kinh, gặp ở ga.
• 这件衣服才五十块，真便宜！(Zhè jiàn yīfu cái wǔshí kuài, zhēn piányi!) — Áo này có 50 tệ, rẻ thật!
• 你看今天的新闻了吗？(Nǐ kàn jīntiān de xīnwén le ma?) — Bạn xem tin tức hôm nay chưa?

2. 二 và 两

Cấu trúc

Cách dùng

• Quy tắc một câu: "hai + lượng từ" → 两; mọi chỗ khác → 二.
• 二十二 (22): số đầu là hàng chục nên 二, nhưng 二十二个 vẫn là 二 vì 两 chỉ thay khi "2" đứng ngay trước lượng từ và là số lẻ: 两个, 十二个, 二十二个.
• 两 không dùng cho số thứ tự: ✗ 第两, ✗ 两月, ✗ 两楼.

Ví dụ

• 我有两个弟弟。(Wǒ yǒu liǎng ge dìdi.) — Tôi có hai em trai.
• 现在两点二十分。(Xiànzài liǎng diǎn èrshí fēn.) — Bây giờ là 2 giờ 20.
• 我住在二楼，房间号是二零二。(Wǒ zhù zài èr lóu, fángjiān hào shì èr líng èr.) — Tôi ở tầng 2, phòng 202.
• 我们公司有两千人。(Wǒmen gōngsī yǒu liǎng qiān rén.) — Công ty tôi có hai nghìn người.
• 他是第二个到公司的。(Tā shì dì-èr ge dào gōngsī de.) — Anh ấy là người thứ hai đến công ty.
• 这本书两百块，太贵了。(Zhè běn shū liǎng bǎi kuài, tài guì le.) — Sách này 200 tệ, đắt quá.

3. 会 / 能 / 可以 ôn tập đối chiếu

Cấu trúc

Cách dùng

• 会 là kỹ năng đã học được: nói tiếng Trung, lái xe, bơi, nấu ăn. "Đã học → biết" dùng 学会了.
• 能 là hoàn cảnh hiện tại có cho phép không: ốm, bận, đã uống rượu, hỏng xe… Cũng dùng để hỏi nhờ: 你能帮我吗？
• 可以 là xin phép / cho phép và lời gợi ý. Trả lời "không được" thường nói 不能 hoặc 不行, ít nói 不可以 (nghe nặng).
• Một người có thể 会 mà không 能: 他会开车，但是今天喝了酒，不能开。

Ví dụ

• 我以前不会游泳，去年学会了。(Wǒ yǐqián bú huì yóuyǒng, qùnián xuéhuì le.) — Trước tôi không biết bơi, năm ngoái học được rồi.
• 我今天发烧了，不能去上班。(Wǒ jīntiān fāshāo le, bù néng qù shàngbān.) — Hôm nay tôi sốt, không đi làm được.
• 老师说我们可以用手机查词典。(Lǎoshī shuō wǒmen kěyǐ yòng shǒujī chá cídiǎn.) — Thầy nói chúng tôi được dùng điện thoại tra từ điển.
• 他会开车，但是喝了酒，不能开。(Tā huì kāichē, dànshì hē le jiǔ, bù néng kāi.) — Anh ấy biết lái xe nhưng uống rượu rồi, không lái được.
• 他才三岁，已经会写自己的名字了。(Tā cái sān suì, yǐjīng huì xiě zìjǐ de míngzi le.) — Mới ba tuổi mà đã biết viết tên mình.
• 这里不能抽烟，请到外面去。(Zhèlǐ bù néng chōuyān, qǐng dào wàimiàn qù.) — Ở đây không được hút thuốc, mời ra ngoài.

4. 想 / 觉得 / 认为

Cấu trúc

Cách dùng

• 想 + động từ = "muốn" (gần 要 nhưng nhẹ hơn); 想 + danh từ = "nhớ"; 想 + mệnh đề = "nghĩ là, đoán là".
• 觉得 là lựa chọn mặc định khi nói "tôi thấy / tôi nghĩ" về cảm giác, khẩu vị, phim, người: 我觉得很好吃.
• 认为 dùng trong văn viết, báo cáo, ý kiến chuyên gia, tranh luận. Phủ định hay dùng 不认为 / 不觉得, hiếm khi 想不.
• Bẫy tiếng Việt: "tôi thấy phim này hay" là 觉得, không phải 看见 (nhìn thấy bằng mắt).

Ví dụ

• 我想去中国留学。(Wǒ xiǎng qù Zhōngguó liúxué.) — Tôi muốn đi Trung Quốc du học.
• 我很想家，想爸爸妈妈。(Wǒ hěn xiǎng jiā, xiǎng bàba māma.) — Tôi rất nhớ nhà, nhớ bố mẹ.
• 我觉得这个菜太咸了。(Wǒ juéde zhège cài tài xián le.) — Tôi thấy món này mặn quá.
• 你觉得这个电影怎么样？(Nǐ juéde zhège diànyǐng zěnmeyàng?) — Bạn thấy phim này thế nào?
• 很多专家认为，学外语要从小开始。(Hěn duō zhuānjiā rènwéi, xué wàiyǔ yào cóng xiǎo kāishǐ.) — Nhiều chuyên gia cho rằng học ngoại ngữ phải bắt đầu từ nhỏ.
• 我觉得这个办法不太好。(Wǒ juéde zhège bànfǎ bú tài hǎo.) — Tôi thấy cách này không ổn lắm.

5. 看 / 见 / 看见 / 看到

Cấu trúc

Cách dùng

• 看 là động tác mắt (hoặc "thăm" ai): 看电视, 看医生, 去看朋友. Không có kết quả "thấy" trong đó.
• 看见 / 看到 là kết quả: đã thu được hình ảnh. "Tôi xem phim" là 看电影 (✗ 看见电影).
• 见 là "gặp": 明天见, 见老板, 很高兴见到你. 见面 không nhận tân ngữ: ✗ 见面他 → ✓ 和他见面.
• Phủ định: 没看见 (không thấy), 看不见 (không thể thấy vì tối / xa / nhỏ), 没看 (không xem).

Ví dụ

• 我昨天看了一个电影。(Wǒ zuótiān kàn le yí ge diànyǐng.) — Hôm qua tôi xem một bộ phim.
• 很高兴见到你！(Hěn gāoxìng jiàndào nǐ!) — Rất vui được gặp bạn!
• 我找了半天，终于看见我的钥匙了。(Wǒ zhǎo le bàntiān, zhōngyú kànjiàn wǒ de yàoshi le.) — Tìm mãi, cuối cùng tôi thấy chìa khóa rồi.
• 太黑了，我什么都看不见。(Tài hēi le, wǒ shénme dōu kàn bu jiàn.) — Tối quá, tôi chẳng thấy gì.
• 我们明天在咖啡馆见面吧。(Wǒmen míngtiān zài kāfēiguǎn jiànmiàn ba.) — Mai mình gặp nhau ở quán cà phê nhé.
• 你看到我的手机了吗？(Nǐ kàndào wǒ de shǒujī le ma?) — Bạn có thấy điện thoại của tôi không?

Lỗi thường gặp

• ✗ 这家店的东西很方便。→ ✓ 这家店的东西很便宜。— 便宜 là rẻ, 方便 là thuận tiện; đừng đoán từ "tiện nghi".
• ✗ 我有二个妹妹。→ ✓ 我有两个妹妹。— trước lượng từ dùng 两.
• ✗ 我住在两楼。→ ✓ 我住在二楼。— số thứ tự dùng 二.
• ✗ 他会开车，但是喝了酒，不会开。→ ✓ …喝了酒，不能开。— hoàn cảnh không cho phép dùng 能.
• ✗ 我看见今天的天气很舒服。→ ✓ 我觉得今天的天气很舒服。— "thấy" ở đây là cảm nhận, dùng 觉得.
• ✗ 我昨天看见了一个电影。→ ✓ 我昨天看了一个电影。— xem phim là hành động 看.
• ✗ 我明天见面他。→ ✓ 我明天和他见面。/ 我明天见他。— 见面 không nhận tân ngữ.

Tóm tắt nhanh

• Âm Hán Việt giúp đoán nghĩa 60% từ, nhưng kiểm tra lại các từ hai chữ đời thường: 小心 cẩn thận, 东西 đồ vật, 便宜 rẻ, 新闻 tin tức, 大夫 bác sĩ, 汽车 ô tô ≠ 火车 tàu hỏa.
• 两 + lượng từ (两个, 两点, 两千); 二 cho đếm, thứ tự, hàng chục, số điện thoại (第二, 二楼, 二十, 十二).
• 会 = biết (kỹ năng); 能 = có thể (hoàn cảnh, sức); 可以 = được phép; phủ định "không được" nói 不能.
• 想 = muốn / nhớ / đoán; 觉得 = cảm thấy (mặc định); 认为 = cho rằng (trang trọng).
• 看 = xem (hành động); 见 = gặp; 看见 / 看到 = nhìn thấy (kết quả); 见面 không có tân ngữ.