Bổ ngữ trình độ và tần suất

Tiếng Việt đánh giá hành động bằng cách đặt tính từ ngay sau động từ: "nói rất giỏi", "chạy nhanh", "dậy sớm". Tiếng Trung làm gần như vậy nhưng phải chèn 得 (de) vào giữa: 说得很好, 跑得很快, 起得很早. Phần sau 得 gọi là bổ ngữ trình độ (程度补语). Chỗ người Việt vấp nhất là khi câu có tân ngữ: phải lặp động từ (说汉语说得很好) hoặc đưa tân ngữ lên trước, không bao giờ viết 说得汉语很好. Unit này còn học hai thứ bạn dùng hằng ngày: đếm số lần với 次 / 遍 và "mỗi … đều" với 每…都.

1. V + 得 + tính từ

Cấu trúc

Cách dùng

• Dùng để nhận xét cách làm hay kết quả của một hành động thường xuyên hoặc đã xảy ra.
• 得 viết là 得, không phải 的 hay 地. Phủ định dùng 不 sau 得 (说得不好), không dùng 没.
• Tính từ đơn thường đi kèm 很 (说得很好); bỏ 很 thì câu mang ý so sánh (他说得好，我说得不好).

Ví dụ

• 他跑得很快。(Tā pǎo de hěn kuài.) — Anh ấy chạy rất nhanh.
• 王老师说得很慢，我们都听得懂。(Wáng lǎoshī shuō de hěn màn, wǒmen dōu tīng de dǒng.) — Thầy Vương nói rất chậm, chúng tôi đều nghe hiểu.
• 昨天我睡得不好，今天很累。(Zuótiān wǒ shuì de bù hǎo, jīntiān hěn lèi.) — Hôm qua tôi ngủ không ngon, hôm nay rất mệt.
• 她唱得真好听！(Tā chàng de zhēn hǎotīng!) — Cô ấy hát hay thật!
• 你昨天睡得怎么样？(Nǐ zuótiān shuì de zěnmeyàng?) — Hôm qua bạn ngủ thế nào?
• 他每天起得很早。(Tā měi tiān qǐ de hěn zǎo.) — Ngày nào anh ấy cũng dậy rất sớm.

2. Bổ ngữ trình độ khi có tân ngữ (lặp động từ)

Cấu trúc

Cách dùng

• Sau 得 không được có tân ngữ: ✗ 说得汉语很好. Tân ngữ hoặc đứng trước động từ, hoặc buộc động từ lặp lại.
• Các động từ ly hợp (唱歌, 跳舞, 游泳, 做饭, 开车, 跑步, 打篮球, 踢足球) cũng vậy: lặp phần động từ đầu — 唱歌唱得, 跳舞跳得, 做饭做得, 开车开得.

Ví dụ

• 他说汉语说得很流利。(Tā shuō Hànyǔ shuō de hěn liúlì, lưu lợi.) — Anh ấy nói tiếng Trung rất lưu loát.
• 我妈妈做饭做得很好吃。(Wǒ māma zuòfàn zuò de hěn hǎochī.) — Mẹ tôi nấu ăn rất ngon.
• 她唱歌唱得很好听，跳舞跳得也很好。(Tā chànggē chàng de hěn hǎotīng, tiàowǔ tiào de yě hěn hǎo, xướng ca, khiêu vũ.) — Cô ấy hát rất hay, nhảy cũng rất đẹp.
• 他打篮球打得不错。(Tā dǎ lánqiú dǎ de búcuò, lam cầu.) — Anh ấy chơi bóng rổ khá tốt.
• 你汉字写得很整齐。(Nǐ Hànzì xiě de hěn zhěngqí, chỉnh tề.) — Bạn viết chữ Hán rất ngay ngắn.
• 小李开车开得太快了。(Xiǎo Lǐ kāichē kāi de tài kuài le, khai xa.) — Tiểu Lý lái xe nhanh quá.
• 他发音发得很准，老师常常表扬他。(Tā fāyīn fā de hěn zhǔn, lǎoshī chángcháng biǎoyáng tā, phát âm.) — Anh ấy phát âm rất chuẩn, thầy hay khen.

3. Động lượng từ 次 / 遍

Cấu trúc

Cách dùng

• Vị trí: V + (了 / 过) + số + 次 / 遍 + tân ngữ: 我去过两次北京. Tân ngữ là địa danh hay danh từ thường có thể đứng trước số lần: 我去过北京两次.
• Tân ngữ là đại từ thì bắt buộc đứng trước số lần: 见过他两次 (✗ 见过两次他).
• 遍 nhấn mạnh làm trọn một lượt, nên "nói lại lần nữa" là 再说一遍.

Ví dụ

• 我去过两次北京。(Wǒ qù guo liǎng cì Běijīng.) — Tôi đã đến Bắc Kinh hai lần.
• 这篇课文我读了三遍。(Zhè piān kèwén wǒ dú le sān biàn, khóa văn.) — Bài khóa này tôi đọc ba lượt rồi.
• 我见过他一次。(Wǒ jiàn guo tā yí cì.) — Tôi gặp anh ấy một lần rồi.
• 请再说一遍。(Qǐng zài shuō yí biàn.) — Xin nói lại lần nữa.
• 这个电影我看了两遍，还想再看一遍。(Zhège diànyǐng wǒ kàn le liǎng biàn, hái xiǎng zài kàn yí biàn.) — Phim này tôi xem hai lần rồi, vẫn muốn xem thêm lần nữa.
• 上个周末我去了两次超市。(Shàng ge zhōumò wǒ qù le liǎng cì chāoshì.) — Cuối tuần trước tôi đi siêu thị hai lần.

4. 每…都

Cấu trúc

Cách dùng

• 每 (měi, mỗi) đi với lượng từ (每个, 每次, 每本); 天 và 年 tự làm lượng từ nên nói 每天, 每年.
• 都 đứng trước động từ, không đứng cuối câu; gần như luôn có mặt khi chủ ngữ hoặc trạng ngữ có 每.
• Phủ định đặt sau 都: 每天都不 / 每次都没.

Ví dụ

• 我每天都六点起床，然后去跑步。(Wǒ měi tiān dōu liù diǎn qǐchuáng, ránhòu qù pǎobù, bào bộ.) — Ngày nào tôi cũng dậy lúc sáu giờ rồi đi chạy bộ.
• 每个人都应该锻炼身体。(Měi ge rén dōu yīnggāi duànliàn shēntǐ, đoán luyện.) — Ai cũng nên rèn luyện sức khỏe.
• 他每次考试都准备得很认真。(Tā měi cì kǎoshì dōu zhǔnbèi de hěn rènzhēn, chuẩn bị.) — Lần thi nào anh ấy cũng chuẩn bị rất nghiêm túc.
• 我们每个周末都去游泳。(Wǒmen měi ge zhōumò dōu qù yóuyǒng, du vịnh.) — Cuối tuần nào chúng tôi cũng đi bơi.
• 他每天都迟到，老板很不高兴。(Tā měi tiān dōu chídào, lǎobǎn hěn bù gāoxìng, trì đáo.) — Ngày nào anh ấy cũng đi muộn, sếp rất không vui.
• 每次上课以前，我都复习一遍课文，下课以后再练习一遍。(Měi cì shàngkè yǐqián, wǒ dōu fùxí yí biàn kèwén, xiàkè yǐhòu zài liànxí yí biàn, phục tập, luyện tập.) — Trước mỗi buổi học tôi đều ôn lại bài khóa một lượt, sau giờ học luyện thêm một lượt.

Lỗi thường gặp

• ✗ 他跑的很快。 → ✓ 他跑得很快。 — bổ ngữ trình độ dùng 得, không dùng 的.
• ✗ 他说得汉语很好。 → ✓ 他说汉语说得很好。 / 他汉语说得很好。 — tân ngữ không đứng sau 得.
• ✗ 他唱歌得很好。 → ✓ 他唱歌唱得很好。 — động từ ly hợp cũng phải lặp động từ.
• ✗ 我昨天睡得没好。 → ✓ 我昨天睡得不好。 — sau 得 phủ định bằng 不.
• ✗ 我见过两次他。 → ✓ 我见过他两次。 — tân ngữ là đại từ đứng trước số lần.
• ✗ 我每天六点起床都。 → ✓ 我每天都六点起床。 — 都 đứng trước động từ (và trước giờ giấc).
• ✗ 每学生都有书。 → ✓ 每个学生都有书。 — 每 cần lượng từ, trừ 天 / 年.

Tóm tắt nhanh

• V + 得 + tính từ: 跑得很快, 睡得不好, 说得怎么样？ — 得 viết 得, phủ định bằng 不 sau 得.
• Có tân ngữ: lặp động từ (说汉语说得很好) hoặc đưa tân ngữ lên trước (汉语说得很好); không bao giờ 说得汉语.
• Động từ ly hợp: 唱歌唱得, 跳舞跳得, 做饭做得, 开车开得, 打篮球打得.
• 次 = số lần (去过两次); 遍 = lượt trọn vẹn khi đọc, viết, nghe, nói, xem (再说一遍); đại từ đứng trước số lần (见过他两次).
• 每…都: 每天都, 每个人都, 每次都 — 都 trước động từ; phủ định 每天都不 / 每次都没.