Bổ ngữ xu hướng

Tiếng Việt nói "đi vào", "chạy ra", "mang về", "leo lên": động từ + từ chỉ hướng. Tiếng Trung cũng ghép như vậy, nhưng còn thêm một lớp nữa: 来 (lái) khi chuyển động hướng về phía người nói, 去 (qù) khi rời xa người nói. Hai chữ này đứng sau động từ và gọi là bổ ngữ xu hướng (趋向补语). Người Việt nắm 来 / 去 khá nhanh; chỗ hay sai là vị trí tân ngữ (回家去 chứ không phải 回去家) và quên chọn 来 hay 去 theo chỗ đứng của người nói.

1. V + 来 / 去

Cấu trúc

Cách dùng

• Chọn 来 / 去 theo vị trí người nói, không theo người nghe: tôi ở trong phòng thì nói 请进来, tôi ở ngoài cùng bạn thì nói 我们进去吧.
• 来 / 去 cũng đi với động từ mang, cầm, gửi: 带来 (mang đến đây), 带去 (mang đi).

Ví dụ

• 请进来！(Qǐng jìnlái, tiến lai!) — Mời vào! (người nói ở trong)
• 他出去了，一会儿回来。(Tā chūqù le, yíhuìr huílái.) — Anh ấy ra ngoài rồi, lát nữa về.
• 我在三楼，你上来吧。(Wǒ zài sān lóu, nǐ shànglái ba.) — Tôi ở tầng ba, bạn lên đi.
• 你过来一下，我有事找你。(Nǐ guòlái yíxià, wǒ yǒu shì zhǎo nǐ.) — Bạn qua đây một chút, tôi có việc.
• 妈妈给我寄来了一箱水果。(Māma gěi wǒ jì lái le yì xiāng shuǐguǒ, kí.) — Mẹ gửi cho tôi một thùng hoa quả.
• 这本书你拿去看吧。(Zhè běn shū nǐ ná qù kàn ba, nã.) — Quyển sách này bạn cầm về mà đọc.

2. 进来 / 出去 / 回来 / 上去 / 下来 sau động từ khác

Cấu trúc

Cách dùng

• Ba phần ghép thành một khối: động từ chính nói cách di chuyển (đi bộ, chạy, bò, khuân), chữ giữa nói hướng, 来 / 去 nói so với người nói.
• Thứ tự cố định; không đảo thành 来进, 来起.

Ví dụ

• 老师走进来了，大家别说话。(Lǎoshī zǒu jìnlái le, dàjiā bié shuōhuà.) — Thầy đi vào rồi, mọi người đừng nói chuyện.
• 孩子们跑出去玩了。(Háizimen pǎo chūqù wán le, bào.) — Bọn trẻ chạy ra ngoài chơi rồi.
• 你借的书什么时候拿回来？(Nǐ jiè de shū shénme shíhou ná huílái?) — Sách bạn mượn khi nào mang trả?
• 山不高，我们爬上去吧。(Shān bù gāo, wǒmen pá shàngqù ba, bà.) — Núi không cao, mình leo lên đi.
• 他从楼上走下来，手里拿着两个箱子。(Tā cóng lóu shàng zǒu xiàlái, shǒu lǐ ná zhe liǎng ge xiāngzi.) — Anh ấy từ trên lầu đi xuống, tay cầm hai cái thùng.
• 老板突然走过来，我们都不说话了。(Lǎobǎn tūrán zǒu guòlái, wǒmen dōu bù shuōhuà le, đột nhiên.) — Sếp bỗng đi tới, chúng tôi đều im lặng.
• 请大家站起来。(Qǐng dàjiā zhàn qǐlái, trạm.) — Mời mọi người đứng lên.

3. Vị trí tân ngữ với 来 / 去

Cấu trúc

Cách dùng

• Tân ngữ nơi chốn chen vào giữa: ✗ 回去家, ✗ 进来教室. Với bổ ngữ kép, nơi chốn đứng giữa chữ hướng và 来 / 去: 走进教室来.
• Tân ngữ là vật thì tự do: 拿出一本书来 hoặc 拿出来一本书.

Ví dụ

• 太晚了，我要回家去了。(Tài wǎn le, wǒ yào huí jiā qù le.) — Muộn rồi, tôi phải về nhà đây.
• 他走进教室来了。(Tā zǒu jìn jiàoshì lái le.) — Anh ấy bước vào lớp rồi.
• 老师上楼去了。(Lǎoshī shàng lóu qù le.) — Thầy lên lầu rồi.
• 我给你带来了一份河内的礼物。(Wǒ gěi nǐ dài lái le yí fèn Hénèi de lǐwù, lễ vật.) — Tôi mang đến cho bạn một món quà từ Hà Nội.
• 他从包里拿出一张照片来。(Tā cóng bāo lǐ ná chū yì zhāng zhàopiàn lái.) — Anh ấy lấy từ túi ra một tấm ảnh.
• 行李太多了，我一个人搬不上去。(Xíngli tài duō le, wǒ yí ge rén bān bu shàngqù, hành lí, ban.) — Hành lý nhiều quá, một mình tôi khuân lên không nổi.

4. 起来 chỉ bắt đầu

Cấu trúc

Cách dùng

• 起来 sau động từ hoặc tính từ = bắt đầu và tiếp tục; thường đi với 了 cuối câu.
• Có tân ngữ thì tân ngữ chen giữa 起 và 来: 下起雨来, không nói 下起来雨.
• 想起来 (nhớ ra) và 看起来 (trông có vẻ) là hai cách dùng rất hay gặp.

Ví dụ

• 听了这个笑话，大家都笑起来了。(Tīng le zhège xiàohua, dàjiā dōu xiào qǐlái le, tiếu.) — Nghe chuyện cười này, mọi người đều cười ồ lên.
• 孩子一看见妈妈就哭起来了。(Háizi yí kànjiàn māma jiù kū qǐlái le, khốc.) — Đứa bé vừa thấy mẹ là khóc òa.
• 天气热起来了。(Tiānqì rè qǐlái le.) — Trời bắt đầu nóng lên rồi.
• 突然下起雨来了。(Tūrán xià qǐ yǔ lái le.) — Bỗng nhiên trời đổ mưa.
• 他一高兴就唱起歌来。(Tā yì gāoxìng jiù chàng qǐ gē lái.) — Anh ấy hễ vui là cất tiếng hát.
• 我想起来了，他叫小王。(Wǒ xiǎng qǐlái le, tā jiào Xiǎo Wáng.) — Tôi nhớ ra rồi, anh ấy tên Tiểu Vương.
• 你看起来很累。(Nǐ kàn qǐlái hěn lèi.) — Trông bạn có vẻ mệt.

Lỗi thường gặp

• ✗ 他回去家了。 → ✓ 他回家去了。 — nơi chốn đứng trước 去.
• ✗ 他走进来教室了。 → ✓ 他走进教室来了。 — với bổ ngữ kép, nơi chốn đứng giữa 进 và 来.
• ✗ 我在家等你，你快过去吧。 → ✓ 你快过来吧。 — người nói ở nhà, chuyển động hướng về người nói dùng 来.
• ✗ 他给我带去了一本书。 → ✓ 他给我带来了一本书。 — tôi là người nhận, sách đến chỗ tôi nên dùng 来.
• ✗ 请站来起。 → ✓ 请站起来。 — thứ tự 起 + 来 cố định.
• ✗ 突然下雨起来了。 → ✓ 突然下起雨来了。 — tân ngữ chen giữa 起 và 来.

Tóm tắt nhanh

• 来 = hướng về phía người nói, 去 = rời xa người nói; chọn theo chỗ đứng của người nói.
• Bổ ngữ đơn: 进来 / 进去, 出来 / 出去, 回来 / 回去, 上来 / 上去, 下来 / 下去, 过来 / 过去; cũng đi với 带, 拿, 寄, 送.
• Bổ ngữ kép: động từ cách thức + hướng + 来 / 去: 走进来, 跑出去, 拿回来, 爬上去, 走下来, 站起来.
• Tân ngữ nơi chốn luôn đứng trước 来 / 去 (回家去, 走进教室来); tân ngữ đồ vật đứng trước hoặc sau đều được.
• 起来 = bắt đầu (笑起来, 热起来, 下起雨来); 想起来 = nhớ ra; 看起来 = trông có vẻ.