Sở hữu và chỉ định

Unit này dạy cách nói "của ai", "cái này / cái kia / cái nào" và "có / không có" — ba công cụ để mô tả gia đình, đồ đạc và nơi chốn. Điểm khác tiếng Việt lớn nhất là trật tự ngược: tiếng Việt nói "sách của tôi" (vật trước, chủ sau), tiếng Trung nói 我的书 (chủ trước, vật sau). Cũng như vậy, "cái áo này" là 这件衣服 — 这 đứng trước. Cuối unit là quy tắc bỏ 的 với người thân và tổ chức (我妈妈, 我们学校), thứ mà người mới học hay viết thừa.

1. 的 chỉ sở hữu và định ngữ

Cấu trúc

Cách dùng

• 的 de (đích) nối phần bổ nghĩa (đứng trước) với danh từ trung tâm (đứng sau). Mọi thứ mô tả danh từ đều đứng trước nó — ngược hoàn toàn với tiếng Việt "sách của tôi", "bạn tốt".
• 的 có thể nối chuỗi: 我朋友的妹妹的猫 (con mèo của em gái bạn tôi) — nhưng nên dùng tối đa hai 的 cho dễ hiểu.
• Khi danh từ sau 的 đã rõ, bỏ nó đi: 这本书是我的 (quyển sách này là của tôi). Trường hợp này 的 ở cuối câu, nghĩa là "của…".
• Tính từ một âm tiết thường ghép thẳng với danh từ (好朋友, 新车); tính từ có 很 hoặc hai âm tiết thì cần 的 (很大的房子, 漂亮的衣服).

Ví dụ

• 这是我的手机。(zhè shì wǒ de shǒujī) — Đây là điện thoại của tôi.
• 老师的车很新。(lǎoshī de chē hěn xīn) — Xe của thầy giáo rất mới.
• 他是我们公司的同事。(tā shì wǒmen gōngsī de tóngshì, đồng sự) — Anh ấy là đồng nghiệp ở công ty chúng tôi.
• 她是我很好的朋友。(tā shì wǒ hěn hǎo de péngyou) — Cô ấy là bạn rất thân của tôi.
• 那个包是谁的？— 是我姐姐的。(nàge bāo shì shéi de — shì wǒ jiějie de) — Cái túi kia của ai? — Của chị tôi.
• 我没有时间，这是我的问题。(wǒ méiyǒu shíjiān, zhè shì wǒ de wèntí, vấn đề) — Tôi không có thời gian, đó là vấn đề của tôi.

2. 这 / 那 / 哪

Cấu trúc

Cách dùng

• 这 và 那 đứng trước danh từ, giữa chúng cần lượng từ: 这个 (cái này), 那本书 (quyển sách kia). Lượng từ chung nhất là 个 ge; với sách vở dùng 本 běn. Nói 这书 trong văn viết là thiếu lượng từ (unit 5 dạy kỹ hơn).
• Làm chủ ngữ giới thiệu: 这是我妈妈 (đây là mẹ tôi), 那是我们学校 (kia là trường chúng tôi).
• 哪 là từ để hỏi, luôn đi với lượng từ: 哪个 (cái nào), 哪本 (quyển nào). Trả lời bằng 这个 / 那个.
• Chú ý thanh điệu: 那 nà (kia) và 哪 nǎ (nào) chỉ khác thanh; 哪 có thêm bộ 口 bên trái.
• 这 đọc zhè, nhưng 这个 trong khẩu ngữ thường đọc zhèige; 那个 đọc nèige — bạn sẽ nghe cả hai.

Ví dụ

• 这是我爸爸，那是我妈妈。(zhè shì wǒ bàba, nà shì wǒ māma) — Đây là bố tôi, kia là mẹ tôi.
• 这个孩子是我儿子。(zhège háizi shì wǒ érzi) — Đứa bé này là con trai tôi.
• 那本词典是老师的。(nà běn cídiǎn shì lǎoshī de, từ điển) — Quyển từ điển kia là của thầy.
• 你的车是哪个？— 那个。(nǐ de chē shì nǎge — nàge) — Xe của bạn là cái nào? — Cái kia.
• 哪本书是你的？(nǎ běn shū shì nǐ de) — Quyển sách nào là của bạn?
• 这些东西都是我同学的。(zhèxiē dōngxi dōu shì wǒ tóngxué de, đồng học) — Những đồ này đều là của bạn học tôi.

3. 有 và 没有

Cấu trúc

Cách dùng

• 有 yǒu (hữu) nghĩa "có": sở hữu (我有一个弟弟) và tồn tại (我们学校有很多学生 — trường chúng tôi có nhiều học sinh).
• Phủ định của 有 luôn là 没有 méiyǒu, không bao giờ là 不有. Đây là ngoại lệ duy nhất của quy tắc 不 ở unit 2; trong khẩu ngữ có thể rút gọn thành 没.
• Câu hỏi: 有…吗 hoặc 有没有…; trả lời 有 / 没有.
• Sau 有 thường có số lượng + lượng từ: 一个, 两个, 三本 (unit 5). Nói "hai" đếm đồ vật dùng 两 liǎng, không dùng 二.

Ví dụ

• 我有一个妹妹，没有弟弟。(wǒ yǒu yí ge mèimei, méiyǒu dìdi) — Tôi có một em gái, không có em trai.
• 他有一辆车，我没有车。(tā yǒu yí liàng chē, wǒ méiyǒu chē) — Anh ấy có một chiếc xe, tôi không có xe.
• 你有电脑吗？— 有。(nǐ yǒu diànnǎo ma — yǒu, điện não) — Bạn có máy tính không? — Có.
• 你有没有时间？— 没有。(nǐ yǒu méiyǒu shíjiān — méiyǒu, thời gian) — Bạn có thời gian không? — Không.
• 我家有两只猫和一只狗。(wǒ jiā yǒu liǎng zhī māo hé yì zhī gǒu) — Nhà tôi có hai con mèo và một con chó.
• 我们学校没有女老师。(wǒmen xuéxiào méiyǒu nǚ lǎoshī) — Trường chúng tôi không có cô giáo.

4. Lược bỏ 的 (我妈妈, 我们学校)

Cấu trúc

Cách dùng

• Khi quan hệ sở hữu là thân thuộc tự nhiên (người thân, bạn bè, tập thể mình thuộc về), người Trung Quốc bỏ 的 cho gọn: 我妈妈 (mẹ tôi), 我们公司 (công ty chúng tôi), 我家 (nhà tôi).
• Với đồ vật, tiền bạc, ý kiến — những thứ "thuộc về" chứ không "gắn bó" — giữ 的: 我的车, 她的问题, 他的钱.
• Giữ 的 thì không sai (我的妈妈 vẫn đúng, chỉ hơi trang trọng); bỏ 的 sai chỗ thì sai: 我手机 ✗, 老师车 ✗.
• Tính từ một âm tiết ghép thẳng vào danh từ, thêm 的 nghe thừa: 好朋友, 新手机, 小狗. Tính từ có 很 hoặc hai âm tiết thì bắt buộc có 的.

Ví dụ

• 我妈妈是医生，我爸爸是老师。(wǒ māma shì yīshēng, wǒ bàba shì lǎoshī) — Mẹ tôi là bác sĩ, bố tôi là giáo viên.
• 我们学校很大。(wǒmen xuéxiào hěn dà, học hiệu) — Trường chúng tôi rất lớn.
• 我家有四口人。(wǒ jiā yǒu sì kǒu rén) — Nhà tôi có bốn người.
• 他是我同事，也是我好朋友。(tā shì wǒ tóngshì, yě shì wǒ hǎo péngyou) — Anh ấy là đồng nghiệp, cũng là bạn tốt của tôi.
• 我的电脑很旧，我哥哥的电脑很新。(wǒ de diànnǎo hěn jiù, wǒ gēge de diànnǎo hěn xīn) — Máy tính của tôi cũ, máy tính của anh tôi mới.
• 这是我女儿的房子。(zhè shì wǒ nǚ'ér de fángzi) — Đây là nhà của con gái tôi.

Lỗi thường gặp

• ✗ 书的我 → ✓ 我的书 — chủ sở hữu đứng trước 的, vật đứng sau.
• ✗ 朋友的好 → ✓ 好朋友 / 很好的朋友 — bổ nghĩa luôn đứng trước danh từ.
• ✗ 衣服这 → ✓ 这件衣服 — 这/那 đứng trước danh từ, kèm lượng từ.
• ✗ 这书是我的。(văn viết) → ✓ 这本书是我的。— giữa 这 và danh từ cần lượng từ.
• ✗ 我不有车。→ ✓ 我没有车。— phủ định 有 bằng 没.
• ✗ 你是时间吗？→ ✓ 你有时间吗？— "có" sở hữu là 有, không phải 是.
• ✗ 我有二个妹妹。→ ✓ 我有两个妹妹。— đếm đồ vật, người dùng 两.
• ✗ 我手机很新。→ ✓ 我的手机很新。— đồ vật cần 的.
• ✗ 我的们学校 → ✓ 我们学校 — tập thể mình thuộc về: bỏ 的, 们 gắn với đại từ.

Tóm tắt nhanh

• Bổ nghĩa + 的 + danh từ: 我的书, 老师的车, 很好的朋友; 的 ở cuối câu = "của…" (是我的).
• 这 (này) / 那 (kia) / 哪 (nào) + lượng từ + danh từ: 这个, 那本书, 哪个; 这是 / 那是 để giới thiệu.
• 有 = có (sở hữu, tồn tại); phủ định 没有, không bao giờ 不有; hỏi 有…吗 / 有没有.
• Bỏ 的 với người thân, bạn bè, tổ chức: 我妈妈, 我朋友, 我们公司, 我家; giữ 的 với đồ vật: 我的手机.
• Tính từ một âm tiết ghép thẳng (好朋友, 新车); có 很 hoặc hai âm tiết thì thêm 的 (很大的房子).