Câu hỏi

Tin vui cho người Việt: câu hỏi tiếng Trung không đảo trật tự từ. Bạn chỉ cần lấy câu trả lời, thay phần muốn hỏi bằng từ để hỏi là xong: 他是老师 → 他是谁？; 我去河内 → 你去哪儿？ Điều này giống tiếng Việt ("anh đi đâu?") nên bạn sẽ thấy quen tay. Cái khó nằm ở chỗ chọn đúng từ hỏi (什么 / 谁 / 哪儿 / 什么时候 / 怎么 / 怎么样), nhớ rằng câu đã có từ để hỏi thì không thêm 吗, biết dùng 呢 để hỏi lại cho ngắn, và phân biệt "hay" trong câu hỏi lựa chọn là 还是 chứ không phải 或者.

1. 什么, 谁

Cấu trúc

Cách dùng

• Thay danh từ muốn hỏi bằng 什么, giữ nguyên trật tự: 你喝茶 → 你喝什么？ Muốn hỏi "loại gì" thì 什么 + danh từ: 你学什么专业？
• 谁 thay cho người: 他是谁？ (anh ấy là ai), 谁是你的老师？ (ai là thầy của bạn). Sở hữu: 这是谁的书？
• Câu đã có từ để hỏi thì kết thúc bằng 吗 là sai: ✗ 你叫什么名字吗？
• 什么 còn dùng trong câu không hỏi: 没什么 (không có gì), 什么都 (cái gì cũng…).

Ví dụ

• 你叫什么名字？(Nǐ jiào shénme míngzi?) — Bạn tên là gì?
• 你在公司做什么工作？(Nǐ zài gōngsī zuò shénme gōngzuò?) — Bạn làm công việc gì ở công ty?
• 那个人是谁？(Nàge rén shì shéi?) — Người kia là ai?
• 谁会说汉语？(Shéi huì shuō Hànyǔ?) — Ai biết nói tiếng Trung?
• 这是谁的电脑？(Zhè shì shéi de diànnǎo?) — Đây là máy tính của ai?

2. 哪儿, 什么时候

Cấu trúc

Cách dùng

• 哪儿 (miền Bắc) và 哪里 (miền Nam, Đài Loan) nghĩa như nhau. Hỏi nơi đến: 去哪儿; hỏi vị trí: 在哪儿; hỏi quê: 你是哪儿人 / 哪国人？
• 哪 (nǎ, "nào") không đứng một mình, cần lượng từ: 哪个人, 哪本书. Đừng lẫn 哪 (nǎ) với 那 (nà, "kia").
• 什么时候 ("khi nào") đứng trước động từ, giống vị trí của từ chỉ thời gian trong câu trả lời: 你什么时候去？ → 我明天去。 Tuyệt đối không để ở cuối câu như tiếng Việt.
• Hỏi giờ cụ thể dùng 几点, hỏi ngày dùng 几号 (xem Unit 5 và Unit 7); 什么时候 hỏi chung chung.

Ví dụ

• 你家在哪儿？(Nǐ jiā zài nǎr?) — Nhà bạn ở đâu?
• 周末你想去哪里？(Zhōumò nǐ xiǎng qù nǎlǐ?) — Cuối tuần bạn muốn đi đâu?
• 你是哪国人？(Nǐ shì nǎ guó rén?) — Bạn là người nước nào?
• 你什么时候回越南？(Nǐ shénme shíhou huí Yuènán?) — Khi nào bạn về Việt Nam?
• 我们什么时候开会？(Wǒmen shénme shíhou kāihuì?) — Khi nào chúng ta họp?

3. 怎么, 怎么样

Cấu trúc

Cách dùng

• 怎么 (zěnme) đứng trước động từ hỏi cách thức: 这个字怎么写？ (chữ này viết thế nào), 去机场怎么走？ (đi sân bay đi thế nào). Nếu nói giọng ngạc nhiên thì hỏi lý do: 你怎么现在才来？
• 怎么样 (zěnmeyàng) đứng cuối câu làm vị ngữ, hỏi đánh giá, tình trạng hoặc đề nghị: 你最近怎么样？ 我们去吃火锅，怎么样？
• Trả lời 怎么样 bằng tính từ với 很 / 不错 / 还可以: 很好, 不错, 还可以, 不太好.
• Không dùng 怎么 thay 怎么样: ✗ 你的工作怎么？ → ✓ 你的工作怎么样？

Ví dụ

• 这个字怎么读？(Zhège zì zěnme dú?) — Chữ này đọc thế nào?
• 从这儿到火车站怎么走？(Cóng zhèr dào huǒchēzhàn zěnme zǒu?) — Từ đây đến ga đi thế nào?
• 你怎么不去上班？(Nǐ zěnme bú qù shàngbān?) — Sao bạn không đi làm?
• 你的新工作怎么样？(Nǐ de xīn gōngzuò zěnmeyàng?) — Công việc mới của bạn thế nào?
• 明天一起去看电影，怎么样？(Míngtiān yìqǐ qù kàn diànyǐng, zěnmeyàng?) — Mai cùng đi xem phim, thế nào?

4. Trợ từ 呢

Cấu trúc

Cách dùng

• 呢 (ne) hỏi lại cùng câu hỏi vừa nói, không cần lặp cả câu: 我是越南人，你呢？ (= 你是哪国人？).
• Đặt sau danh từ để hỏi "ở đâu rồi?" khi người hoặc vật đáng lẽ phải có mặt: 妈妈呢？ 我的钥匙呢？
• Thêm vào cuối câu hỏi có từ để hỏi để giọng nhẹ hơn: 你想吃什么呢？ Không dùng 呢 với câu hỏi 吗.
• 呢 còn chỉ hành động đang diễn ra (他在看书呢) — sẽ học ở Unit 12.

Ví dụ

• 我喜欢喝咖啡，你呢？(Wǒ xǐhuan hē kāfēi, nǐ ne?) — Tôi thích uống cà phê, còn bạn?
• 我的钱包呢？(Wǒ de qiánbāo ne?) — Ví của tôi đâu rồi?
• 老板呢？他不在办公室。(Lǎobǎn ne? Tā bú zài bàngōngshì.) — Sếp đâu? Ông ấy không ở văn phòng.
• 你们周末想做什么呢？(Nǐmen zhōumò xiǎng zuò shénme ne?) — Cuối tuần các bạn muốn làm gì?

5. Câu hỏi lựa chọn 还是 và 好吗 / 对吗

Cấu trúc

Cách dùng

• 还是 (háishi, hoàn thị) nối hai lựa chọn trong câu hỏi; câu đã có 还是 không thêm 吗. Trong câu kể "hoặc" là 或者 (huòzhě): 我喝茶或者咖啡都行。
• Hai vế có thể là danh từ, động từ hoặc cả cụm: 你坐飞机还是坐火车？ Nếu vế trước có 是 thì 还是 không cần lặp 是: 你是中国人还是越南人？
• 好吗 đặt sau một đề nghị để hỏi ý người nghe; trả lời 好 / 好的 hoặc 不行.
• 对吗 / 是吗 / 对不对 đặt sau một nhận định để xin xác nhận; trả lời 对 / 不对.

Ví dụ

• 你喝热的还是冰的？(Nǐ hē rè de háishi bīng de?) — Bạn uống nóng hay lạnh?
• 他是你哥哥还是你弟弟？(Tā shì nǐ gēge háishi nǐ dìdi?) — Anh ấy là anh hay em trai bạn?
• 我们星期六去，好吗？(Wǒmen xīngqīliù qù, hǎo ma?) — Thứ Bảy chúng ta đi, được không?
• 你在胡志明市工作，对吗？(Nǐ zài Húzhìmíng Shì gōngzuò, duì ma?) — Bạn làm việc ở TP. Hồ Chí Minh, đúng không?
• 你明天来或者后天来都可以。(Nǐ míngtiān lái huòzhě hòutiān lái dōu kěyǐ.) — Mai hay kia bạn đến đều được. (câu kể → 或者)

Lỗi thường gặp

• ✗ 你叫什么名字吗？ → ✓ 你叫什么名字？ — đã có từ để hỏi thì không thêm 吗.
• ✗ 什么你想吃？ → ✓ 你想吃什么？ — không đảo từ hỏi lên đầu; nó đứng ở chỗ của câu trả lời.
• ✗ 你回越南什么时候？ → ✓ 你什么时候回越南？ — thời gian đứng trước động từ.
• ✗ 你的工作怎么？ → ✓ 你的工作怎么样？ — hỏi đánh giá dùng 怎么样; 怎么 cần động từ phía sau.
• ✗ 你喝茶或者咖啡？ → ✓ 你喝茶还是咖啡？ — "hay" trong câu hỏi là 还是.
• ✗ 你是学生呢？ → ✓ 你是学生吗？ — 呢 không dùng cho câu hỏi có/không.
• ✗ 哪人是你的老师？ → ✓ 哪个人是你的老师？ — 哪 phải có lượng từ.

Tóm tắt nhanh

• Câu hỏi giữ nguyên trật tự câu kể; từ hỏi đứng đúng chỗ của câu trả lời; có từ hỏi thì không thêm 吗.
• 什么 (gì) · 谁 (ai) · 谁的 (của ai) · 哪儿/哪里 (đâu) · 哪 + lượng từ (nào) · 什么时候 (khi nào, trước động từ).
• 怎么 + động từ: cách thức / ngạc nhiên; … 怎么样？: hỏi ý kiến, tình trạng, đề nghị.
• 呢: hỏi lại (你呢？), hỏi "đâu rồi" (手机呢？), làm mềm câu hỏi có từ hỏi.
• Lựa chọn: A 还是 B？ (câu hỏi), 或者 (câu kể); đề nghị …好吗？; xác nhận …对吗？/ 是吗？